Studie naar chemievrije waterzuivering

Chemelot gebruikt jaarlijks meer dan 40 miljoen kuub water, afkomstig uit het Julianakanaal. In de flocculator wordt dit ingetrokken water gereinigd en vervolgens wordt het als ‘geflocculeerd kanaalwater’ over het industrieterrein verdeeld, waar het dient als o.a. koel- en bluswater. Niet alleen voor USG, maar voor heel Chemelot is de flocculator – en met name de betrouwbaarheid van deze installatie – dus van cruciaal belang.

Hoewel er momenteel (nog) geen algemeen verbod bestaat op het gebruik van chemicaliën in het flocculatieproces, worden de regels voor specifieke stoffen steeds strenger door Europese en nationale milieueisen. De roep om een flocculatieproces zonder chemische toevoegingen klinkt daardoor steeds nadrukkelijker.

Chemievrije waterzuivering: kijken aan het begin of het einde van het proces
Chemievrije waterzuivering kun je op verschillende manieren benaderen. Een eerste mogelijkheid is om naar technologieën te kijken die de chemicaliën er weer uit halen aan het einde van het proces, wanneer het spoelwater na flocculatie wordt geloosd in het Julianakanaal.

USG heeft, naast de eerste mogelijkheid, ook gekeken naar een chemievrije oplossing aan het begin van het productieproces: het zuiveren van het inkomende water via doekenfilters. Over deze aanpak spraken we met Esmee Drummen, die betrokken is bij een studie naar deze toepassing.

Hoe kwamen jullie tot deze studie?
“We hebben gekeken naar beide methodieken om chemievrije waterzuivering te realiseren en besloten om het probleem zowel letterlijk als figuurlijk bij de bron aan te pakken: geen chemische toevoegingen meer bij de zuivering van water in de flocculator. Toen we ons verdiepten in de mogelijkheden, werd het doekenfilter voor het eerst aan ons geïntroduceerd. Vervolgens is contact gelegd met het Zwitserse Mecana, marktleider op het gebied van doekenfilters, om samen te testen.”

Wat wordt verstaan onder chemievrije waterzuivering met doekenfilters?
“Bij deze methode stroomt water via zwaartekracht door een filterdoek. Zwevende deeltjes en organisch vuil blijven achter op het doek, waardoor het water gezuiverd verder kan stromen.”

In hoeverre was dit een bijzondere opdracht voor Mecana?
“Je zou verwachten dat dit voor Mecana een eenvoudige (standaard) opdracht is, maar dat bleek niet zo. Doekenfilters worden nu vooral ingezet aan het einde van afvalwaterzuiveringen voor het verwijderen van vaste stoffen, fosfor en poedervormige actieve kool en veel minder (of eigenlijk nauwelijks) bij de start van de waterzuivering voor het verwijderen van zwevende deeltjes en organisch vuil. Daarnaast hebben we in Limburg te maken met lössgrond; een zeer fijne grondsoort die bij hevige regenval makkelijk afspoelt en leidt tot troebel oppervlaktewater.

En alsof dat nog niet genoeg was, hadden we tijdens de testperiode vorig jaar te maken met de droogste zomer sinds jaren, terwijl we juist veel neerslag nodig hadden om goed te kunnen testen. Kortom: ook voor Mecana waren deze omstandigheden nieuw en een uitdaging.”

Hoe verliep het proces en de samenwerking?
“De samenwerking met Mecana is vanaf het begin uitstekend verlopen. Hoewel zij marktleider zijn, leren zij door onze waterkwaliteit óók veel. Het mooie is dat we zelf de regie houden en kunnen bijsturen wanneer dat nodig is. Daarbij is het heel waardevol om iemand als Astrid Smeets in het team te hebben. Zij brengt een schat aan ervaring mee en is van duidelijke toegevoegde waarde voor het project.”

Welke verontreinigingen kunnen worden verwijderd?
“We begonnen met het meest fijnmazige doek dat Mecana beschikbaar heeft. Inmiddels, dankzij de opgedane ervaring, zijn er meerdere doeksoorten specifiek voor USG ontwikkeld. De filters vangen niet alleen vaste kleideeltjes goed af, maar ook levende organismen zoals algen en mossel(larven). De huidige flocculator doet dat niet, waardoor doekenfilters ook bijdragen aan een verbetering van het leefmilieu in het Julianakanaal én een vermindering van de nodige chemicaliën die later in processen op site gebruikt worden. Het doek dat nu wordt getest, zit er inmiddels een jaar op en levert de beste resultaten.”

Hoe stabiel is de waterkwaliteit bij wisselende belastingen?
“Dat varieert sterk. In januari hadden we een piek door smeltende sneeuw, gevolgd door meer vervuiling. In de zomer heb je juist meer last van organismen die blijven plakken, maar is de waterkwaliteit over het algemeen beter. In beide situaties is het zuiveren met doekenfilters moeilijk, maar niet onmogelijk.”

Hoe verloopt het reinigingsproces van de filters?
“Afhankelijk van de vervuiling gaat eens per zoveel tijd een soort ‘stofzuiger’ over het doek. Deze verwijdert het slib, dat vervolgens terug in het kanaal wordt geloosd. Omdat er geen chemicaliën worden toegevoegd, heeft Rijkswaterstaat aangegeven dat de lozing hiervan geen probleem is.”

Worden doekenfilters een standaardoplossing?
“Met een levensduur van gemiddeld vijf tot tien jaar is een doekenfilter een duurzame zuiveringsoplossing die de milieu-impact verlaagt – daar kunnen we alleen maar positief over zijn. Tegelijkertijd gaat het om een forse investering, en in het huidige economische klimaat is dat een uitdaging. USG zal in de loop van 2026 een besluit nemen over de studie.

Vanuit Rijkswaterstaat, dat inzet op een duurzame leefomgeving en verbetering van de waterkwaliteit, krijgen we veel steun. Ze geven ons de ruimte om alternatieven te verkennen en niet onmiddellijk een spoelwaterzuivering te installeren en moedigen ons aan in onze ambities. We zitten niet stil, willen graag verbeteren en dat wordt gewaardeerd.”